Spaarblog

Het zal niemand ontgaan zijn dat er in ons financiële systeem veel aan de hand is.
De economische gevolgen daarvan zijn voor een gedeelte van de bevolking inmiddels goed merkbaar. Voor onze generatie en die na ons, zal de crisis die is ontstaan ongetwijfeld zijn nasleep hebben.

Wat ik altijd opvallend vind is dat de schuld vooral bij de banken wordt gelegd. Zij verdienen astronomische bedragen door te goochelen met kredieten, geldstromen en financiële producten. Vooral in Amerika natuurlijk. De Amerikanen met hun decadente levensstijl en casinokapitalisme hebben er een potje van gemaakt. Zij hebben een groot gedeelte van hun problemen verpakt en geëxporteerd naar het buitenland. Dat is althans vaak de toon als het over de kredietcrisis gaat.

Maar als Nederlander zou ik wel oppassen met snel naar een ander wijzen. De kredietorgie die hier heeft plaatsgevonden zou een hoop Amerikanen wit doen wegtrekken. Een hele generatie huizenbezitters heeft jarenlang hun woning gebruikt als pinautomaat. Door hypotheken te verhogen op bijna dertig jaar lang stijgende huizenprijzen, kon men keukens, badkamers, dakkapellen, auto’s, boten, caravans, sabbaticals en weet ik wat nog meer gewoon uit de lucht toveren. Op een gegeven moment gingen de hypotheekschulden zelfs harder omhoog dan de huizenprijzen. Heel veel burgers hebben meegedaan en flinke lol gehad van dit piramidespel.

Het is dus allemaal minder simpel dan het lijkt. Wat mij betreft ligt de schuld niet alleen bij banken, politici of een ander land.

Goed, problemen staken de kop op en overheden hebben dit geprobeerd op te lossen door nog meer schulden te creëren. De belastingbetaler gaat hier nu voor op draaien. Het financiële systeem hervormen naar iets duurzaams, daar is nog niemand aan toe gekomen. Er lijkt nog geen grote druk om het anders te doen. En gelaten laat iedereen het over zich heen komen.

Waar is de woede? Zo heet een Tegenlicht documentaire over ons financiële systeem en mensen die zich hier op creatieve wijze tegen willen verzetten.

Niet allemaal even serieus te nemen, maar ik vond het erg mooi om te zien dat er wereldwijd kritiek wordt geleverd en mensen proberen met iets anders op de proppen te komen.

Arthur

Update:
Zelf iets willen doen? Bekijk hier de, overigens lang niet zo nieuwe, mogelijkheden en initiatieven.

Dit weekend heb ik een lezing bekeken van Elizabeth Warren, docente aan de Harvard universiteit. Ik had de lezing al eens eerder gezien, maar hij lijkt wel actueler te zijn geworden dan twee jaar geleden. Elizabeth Warren hield een lezing over het instorten van de middenklasse in de Verenigde Staten. Warren heeft onderzoek gedaan naar de financiële positie van gezinnen in 1970 en in 2003. De uitkomsten zijn inzichtelijk en zorgwekkend. Het komt er op neer dat de cijfers, voor inflatie gecorrigeerd, vertellen dat gezinnen met kinderen in 2003 minder geld besteden aan kleding, eten en huishoudelijke apparatuur dan in 1970, maar wel 75% meer aan woonlasten, 80% meer aan gezondheid en 100% meer aan kinderopvang. Daardoor is het besteedbare inkomen gedaald ten opzichte van 1970, en dat met twee inkomens in plaats van één in 1970.

De situatie van de middenklasse in de V.S. is niet hetzelfde als in Nederland, maar er zijn wel een aantal overeenkomsten. De lezing is in het Engels.

Ellen

Bij de audities van X-factor deed een man mee van in de vijftig. Hij was pas werkloos geraakt en deed mee om eindelijk zijn droom te verwezenlijken. Hij was erg emotioneel, van deze auditie hing alles af. Hij vertelde dat hij jarenlang een saaie kantoorbaan had gehad en hij wilde nu beginnen aan ‘zijn echte leven’. Treurig. Dom ook, dat zo’n man pas op die leeftijd en pas na een ontslag zijn droom gaat verwezenlijken. Dromen moet je niet al te lang uitstellen, voor je ’t weet ben je (te) oud, of nog erger, ben je er helemaal niet meer.

Op zulke momenten realiseer ik me weer eens goed dat ik heel tevreden ben met mijn leven. Ik ben nooit teruggedeinsd voor uitdagingen en onzekerheid als het gaat om de dingen die ik graag wil. Sterker nog, ik zou doodgaan van verveling als mijn leven er elke dag hetzelfde uit zou zien, dus ik zoek het risico en de onzekerheid bewust op. Dat heeft nadelen, maar vooral veel voordelen. Ik heb geen spijt van dingen die ik niet gedaan heb, en als ik in de vijftig ben hoef ik niet alsnog mijn grote droom na te jagen.

Geld vind ik geen argument als het gaat om het najagen van je droom. Ik weiger af te zien van dromen vanwege geld, daarvoor vind ik geld en materieel bezit veel te onbelangrijk. Ik snap dan ook niet dat zo’n man bij X-factor jarenlang in zijn kantoorbaan blijft hangen terwijl hij eigenlijk zanger wil worden. Waarom heeft hij het niet eerder geprobeerd, zijn baan opgezegd, het huis verkocht en dan maar zien waar het schip strandt? Waarom blijven hangen aan de schijnzekerheid van een baan? Geld is een middel, geen doel. Gebruik het dan ook voor iets waar je hart sneller van gaat kloppen. Mijn motto is simpel: dromen moet je niet dromen, maar doen.

Ellen

In het laatste nummer van het tijdschrift Genoeg vraagt François de Waal zich af hoe vrijwillige zuinigheid zich verhoudt tot gedwongen zuinigheid. Hij vermoedt dat het totaal verschillende werelden zijn. Ik denk dat hij daar gelijk in heeft.

Doordat wij ons nieuwe bedrijf zelf hebben gefinancierd heb ik de afgelopen anderhalf jaar mijn vrijwillige zuinigheid ingeruild voor gedwongen zuinigheid. Al ons geld en onze tijd zaten in het bedrijf. Ik ken beide varianten dus uit eigen ervaring. Het stomme is dat het verschil vooral tussen de oren zit. Ons uitgavenpatroon is grofweg hetzelfde gebleven, ik heb alleen wat kleine wijzigingen doorgevoerd. En toch voelt het heel anders. Er is een heel groot verschil tussen een keuze hebben of geen keuze hebben.

Het vervelendste aan de gedwongen zuinigheid had niet eens betrekking op mezelf, maar op anderen. Ik vond het jammer voor de kinderen dat we die kleine extraatjes niet konden doen, zoals een keer een terrasje pakken, naar de bioscoop of een DVD’tje kopen. Met verjaardagen moest ik mezelf in allerlei bochten wringen om met een betaalbaar cadeautje voor de dag te komen en we hebben ook wel eens een verjaardag afgezegd omdat de reis en het cadeautje te zwaar op ons budget zouden drukken. Daar voelde ik me niet prettig bij, zelfs schuldig naar de jarige toe.

De laatste maanden komt er weer een beetje ruimte in ons budget, en ik merk dat het heel prettig is om te dromen over bijvoorbeeld een weekendje Londen. Ook al ga ik geen weekendje naar Londen, ik zou het wel kúnnen doen als ik zou willen. Als je gedwongen zuinig moet leven heb je die keuze niet. Ervoor kiezen om iets niet te doen is heel iets anders dan iets niet kunnen doen, ook al is het resultaat hetzelfde. En dat verschil is cruciaal.

Ellen

Op de website van het Nibud stond weer een mooi stukje over het leengedrag van studenten. Dat is nogal zorgwekkend.

“Bijna de helft van de studenten leent, gemiddeld bijna 400 euro per maand. Van de eerstejaars studenten heeft een kwart al een rentedragende lening aangevraagd (startjaar 2009) en maakt één op de drie gebruik van het collegegeldkrediet.”

En waarom?

“De belangrijkste reden waarom studenten lenen is dat hun ouders hen financieel niet of te weinig kunnen ondersteunen, maar ook omdat zij ‘gewoon’ geld tekort komen. Nibud denkt dat dit laatste vooral wordt beïnvloed door hun levensstandaard. Ruim een kwart van de studenten geeft namelijk aan te lenen om relaxed de studietijd door te komen.”

“Gewoon geld tekort komen”. Ik heb er 10 minuten om zitten lachen.

Ik heb destijds trouwens ook geld geleend om te studeren, al was het bedrag niet zo hoog. Ik woonde op kamers en het ging vooral op aan dagelijkse dingen, maar ik had genoeg om op vakantie te gaan en leuke dingen te doen. Ik had ook vrienden die maximaal leenden en gewoon thuis woonden. Het geld ging op aan grammofoonplaten en CD’s, computerspelletjes, stappen en kleding. Er waren mensen die al 7 jaar studeerden en hun studieschuld ging al over de halve ton guldens heen. Ik ben benieuwd of ze dat ooit hebben afbetaald.

Schulden moeten namelijk afbetaald worden en als je klaar bent met studeren wil je ook van alles dat heel veel geld kost. De vraag is of het verstandig is om je in de schulden te steken om je hobby’s te kunnen betalen. Het gaat wel erg gemakkelijk als het om een studiefinanciering gaat.

Als je klaar bent met studeren wil je meestal ook op vakantie, een mooie woning, wellicht een auto, een relatie, kinderen en andere geldverslindende zaken. Wanneer de schuld groot is hangt dat als een molensteen om je nek, ook al is het een zogenaamde ‘zachte lening’. En die spullen waaraan je een paar jaar eerder je geld hebt verkwanseld liggen voor het overgrote deel al weer op de vuilnishoop…

Arthur

Update: Volgens de Telegraaf vindt het NIBUD registratie van studieschulden bij het BKR noodzakelijk, aangezien de schulden van studenten uit de klauwen lopen.

Onthoud dat woord voor als je eens scrabble gaat spelen. Voor de rest betekent het niet zo veel.

Woekerpolissen zijn beleggingsverzekeringen voor bijvoorbeeld het aflossen van een hypotheek of opbouwen van een pensioen. Van de inleg gaat soms 40 tot 60 procent op aan kosten. Die kosten worden onduidelijk of niet vermeld en zelfs de adviseurs weten niet alles. De rendementen vallen bovendien tegen en het geld had beter in een sok gestopt kunnen worden. Er zijn 7 miljoen van deze polissen verkocht, dus de schade is gigantisch.

In 2006 werd het zaakje aan het rollen gebracht en kwamen er belangenbehartigers als Stichting Verliespolis en Stichting Woekerpolis Claim. Zij hoopten al dan niet bij de rechter een regeling te kunnen treffen met de verzekeraars om de gedupeerden tegemoet te komen. De zogenaamde Financiële Ombudsman is met een advies gekomen en op basis daarvan is dan een compensatieregeling bedacht.

Helaas lijkt het er op dat polishouders blij zijn gemaakt met een dooie mus. Niet zo gek natuurlijk, want het geld dat de verzekeraars hebben geroofd is uiteraard gewoon weg. Wat de Financiële Ombudsman bedacht heeft, is dat er nu c.a. 2.8% aan kosten mogen worden ingehouden. Dat klinkt nog niet eens zo bizar hoog. Maar waarop worden die kosten ingehouden? En waarom had je het geld nog steeds beter in een sok kunnen stoppen?

Dat valt te zien in deze uitzending van Radar.

Zelf had ik ook een dergelijke polis voor mijn pensioen, al was dat een spaarconstructie en geen beleggingspolis. Ondoorzichtige rommel, niet flexibel, onduidelijke en torenhoge kosten. Daarbij zat nog een pak met clausules, met allerlei redenen om niet te hoeven uitkeren of mij anderszins een poot uit te draaien. Bovendien was de service van de verzekeraar waardeloos.

Ik kreeg hem ooit aangesmeerd bij mijn vorige werkgever. In die tijd dacht ik dat het de enige manier was om voor je zelf te kunnen zorgen op je oude dag. Toen ik me een paar jaar later realiseerde wat voor vlees ik in de kuip had, ben ik er mee opgehouden. Ik heb gelukkig nog tijd over om te sparen, maar veel mensen hebben dat helaas niet meer…

Kapitaal opbouwen voor een pensioen of hypotheekaflossing kan ook gewoon bij een bank. Fiscaal aftrekbaar op een geblokkeerde rekening of in Box 3, dus een ordinaire spaarrekening of een deposito.
Dat laatste lijkt op het eerste gezicht onvoordelig, maar je hebt alle vrijheid van de wereld en met andere regelingen moet je uiteindelijk ook afrekenen met de fiscus.
Het loont in ieder geval de moeite om de alternatieven eens door te rekenen. Wat je nodig hebt voor je huis of pensioen, kun je gewoon uitrekenen en als je een kapitaal wilt verzekeren doe je dat gewoon apart.

Er zijn verschillende boeken, zoals “Het nieuwe sparen” van de Consumentenbond of “Vergeet je pensioen niet” op OnLibri (gratis). Met een beetje handigheid en websites als Independer en Berekenhet.nl, kun je trouwens ook makkelijk inzicht krijgen in wat je nodig hebt en wat je moet sparen.

Vertrouw in ieder geval niet te veel op een ander…

Arthur

Een dinsdagavond in januari. Ik had een lekker stuk gewandeld met de hond. Toen ik thuis kwam had echtgenoot al thee gezet, ik nam een kop thee en ging aan tafel zitten.

De kinderen fladderden nog wat rond, de TV stond zachtjes aan en echtgenoot zat met zijn laptop op de bank nog wat te werken. Ik pakte een stuk papier en een fineliner, zette mijn MP3 speler aan en begon wat te tekenen. Gewoon, een beetje schetsen voor de lol. ‘I have all I want, is that simple enough?’, klonk het in mijn oren.

Volmaakt geluk.

Ellen

Komend weekend gaat het dooien en dat vind ik erg jammer. Ik geniet er van dat we nu eens een echte winter hebben. Die kwakkelwinters waarin het de hele dag saai grijs weer is vind ik helemaal niks, doe mij maar sneeuw en ijs. Jammer dat het niks is geworden met schaatsen dit jaar, maar wandelen door een wit landschap is ook leuk. Ik kijk wel altijd met verbazing en verwondering naar de paniek die toeslaat zodra het een beetje wintert. Dan moet ik altijd aan Canada denken, waar echtgenoot en ik korte tijd als expats gewoond hebben. Winter in Canada is in geen enkel opzicht te vergelijken met Nederland: de temperatuur, de snoeiharde noordenwind, de hoeveelheid sneeuw, de infrastructuur en de mentaliteit van de mensen. Als er een blizzard opsteekt valt het leven in Canada volkomen stil, scholen zijn dicht en niemand haalt het in z’n hoofd om naar z’n werk te gaan. Dat kan ook helemaal niet, want de wegen sneeuwen helemaal dicht. Pas als de sneeuwstorm voorbij is komen de sneeuwschuivers tevoorschijn en is alles in een mum van tijd weer schoon. Opgeschoten jongens kopen stoere pick-up trucks en monteren een sneeuwschuiver aan de voorkant. Voor een paar dollar vegen ze je oprit schoon, de verdiensten kunnen voor een actieve knul behoorlijk oplopen.

Het allermooiste aan de winter in Canada vond ik een soort postbus 51 spotje dat op TV verscheen tegen het einde van de winter. Het was een waarschuwing voor als je ging vissen op het ijs, parkeer je auto niet op het ijs: play it safe, park ashore. Ik moest er aan denken toen ik het nieuwsbericht las dat er een of ander sukkel in Groot Brittannië met zijn auto over een bevroren kanaal reed, tot hij erdoor zakte en nog net gered kon worden.

Wat deze bespiegelingen op een koude januaridag met (be)sparen te maken hebben? Helemaal niks. Of het moet deze geweldige besparingstip zijn: ga niet met je auto over bevroren meren en kanalen rijden. Play it safe, park ashore.

Ellen